Ustawa dotycząca kredytu konsumenckiego z 12 maja 2011 roku została wprowadzona w życie z dniem 18 grudnia 2011 roku. Jednocześnie uchylona została Ustawa z dnia 20 lipca 2001 roku dotycząca kredytów konsumenckich [Dz.U.2001 nr 100 poz.1081]. Przed 22 lipca 2017 roku ustawa w ograniczonym zakresie odnosiła się również do kredytów hipotecznych i pożyczek zabezpieczonych hipoteką.

Jednak do kredytów hipotecznych odnosiły się tylko określone artykuły: artykuł 22, 23, 29, 35, 46 oraz artykuł 35a, który został dodany 26 sierpnia 2011 roku. Dotyczyły one głównie obowiązków informacyjnych. Te konkretne artykuły nadal mają zastosowanie do hipotek i "starych umów".

Wejście w życie ustawy o kredycie hipotecznym w dniu 22 lipca 2017 roku spowodowało wyłączenie z ustawy dotyczącej kredytu konsumenckiego postanowień dotyczących kredytów i pożyczek zabezpieczonych hipoteką. Nowe przepisy dotyczące "hipotek" obejmują jednak tylko nowe umowy hipoteczne.

Cel ustawy dotyczącej kredytu konsumenckiego

Głównym celem wprowadzonych zmian było jednolite zapewnienie ochrony konsumentów we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Na nowo zdefiniowano kredyt konsumencki

Wprowadzono nową definicję kredytu konsumenckiego. Zgodnie z ustawą z dnia 12 maja 2011 roku, kredyt konsumencki oznacza kredyt o wysokości nieprzekraczającej 255 550 złotych (lub równowartość w innej walucie), który jednocześnie nie jest zabezpieczony hipoteką. [Ustawa, 2011, art. 3]. Należy pamiętać, że niezależnie od kwoty kredytu, kredyt hipoteczny zgodnie z nowym określeniem nie podlegał i nie podlega kategorii kredytu konsumenckiego.

Ma to znaczenie, gdy rozważa się możliwość zwrotu prowizji za udzielenie kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty.

Od 22 lipca 2017 roku definicję kredytu konsumenckiego rozszerzono również na kredyt niezabezpieczony hipoteką, przeznaczony na remont domu lub lokalu mieszkalnego, bez względu na wysokość kredytu.

Obowiązki kredytodawcy i pośrednika kredytowego

Ustawa regulująca finansowanie konsumenckie nakłada szereg obowiązków na kredytodawcę i pośrednika kredytowego. Niektóre z tych obowiązków podlegają sankcji w postaci kredytu bezodsetkowego (sankcja kredytu darmowego). W szczególności obejmują one:

  1. Obowiązek dostarczenia informacji w reklamie dotyczącej kredytu konsumenckiego.
  2. Przeprowadzenie oceny zdolności kredytowej konsumenta. Jeżeli kredyt zostanie odrzucony na podstawie informacji z bazy danych lub zbioru danych kredytodawcy, konsument ma prawo otrzymać bezpłatne informacje. Ma również prawo do uzyskania informacji dotyczących wyników sprawdzenia oraz wskazania bazy danych, w której dokonano sprawdzenia.
  3. Jako konsument masz prawo do wyjaśnień odnośnie treści przekazywanych informacji oraz postanowień umowy kredytowej przed jej podpisaniem. Celem tego jest umożliwienie Ci podjęcia świadomej decyzji dotyczącej umowy o kredyt konsumencki.
  4. Masz prawo, jako konsument, do otrzymania bezpłatnego projektu umowy kredytowej.
  5. Konieczne jest otrzymanie formularza informacyjnego zawierającego wszystkie podstawowe informacje, jakie określa ustawa, przed zawarciem umowy. Jest to oficjalna oferta przedstawiona w formie wymaganej przez prawo.
  6. Otrzymasz informację o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, zgodnie z formułą określoną w ustawie, oraz całkowitej kwocie do zapłaty.
  7. Otrzymasz wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy.
  8. Instytucja powinna niezwłocznie dostarczyć umowę Tobie jako konsumentowi.

Dodatkowo, wprowadzono również obowiązki dla pośredników kredytowych:

  1. Pośrednik ma obowiązek informować Cię jako konsumenta o swojej współpracy z danym kredytodawcą.
  2. Otrzymujesz informację dotyczącą wynagrodzenia, które pośrednik otrzymuje w związku z tą współpracą.

Odsetki

Od 1 stycznia 2016 roku obowiązują przepisy Ustawy z dnia 9 października 2015 roku o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw [Dz.U. 2015 poz. 1830]. Ta ustawa zmieniła zasady ustalania maksymalnych odsetek. W umowach kredytowych zawartych od 20 lutego 2006 roku do 31 grudnia 2015 roku, zarówno górny limit odsetek umownych, jak i odsetek karanych, był określany jako czterokrotność stopy kredytu lombardowego.

Zgodnie z wprowadzonymi zmianami od 2016 roku, wyróżniamy następujące rodzaje odsetek:

  1. Odsetki ustawowe - stanowiące sumę stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (NBP) oraz 3,5 punktu procentowego.
  2. Maksymalne odsetki - stanowiące dwukrotność odsetek ustawowych.
  3. Odsetki ustawowe za opóźnienie - stanowiące sumę stopy referencyjnej NBP oraz 5,5 punktu procentowego.
  4. Maksymalne odsetki za opóźnienie - stanowiące dwukrotność wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie. [art. 359 i 481 Kodeksu Cywilnego].

Pozaodsetkowe koszty kredytu

[Postanowienie nie dotyczyło kredytów zabezpieczonych hipoteką]

Na mocy Ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 roku o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw [Dz.U. 2015 poz. 1357], wprowadzono pojęcie pozaodsetkowych kosztów kredytu, które weszły w życie w dniu 11 marca 2016 roku. Są to wszystkie koszty ponoszone w związku z umową o kredyt konsumencki, z wyłączeniem odsetek.

Kredyty hipoteczne

Jak już wspomniano, w odniesieniu do umów kredytowych i pożyczek hipotecznych zakres obowiązywania ustawy (dla umów zawartych przed 22 lipca 2017 roku) został ograniczony do artykułów 22, 23, 29, 35, 35a oraz 46.

W szczególności obowiązki kredytodawcy lub pośrednika kredytowego obejmowały:

  1. Przekazanie konsumentowi obowiązkowego formularza informacyjnego dotyczącego kredytu zabezpieczonego hipoteką. Formularz ten powinien zawierać wszystkie podstawowe informacje określone w ustawie przed zawarciem umowy [art. 22, 23]. Jest to forma oferty w formie przewidzianej przez ustawę, czyli identyczna we wszystkich bankach.
  2. Sporządzenie pisemnej umowy, sformułowanej w sposób jednoznaczny i zrozumiały, oraz niezwłoczne jej doręczenie [art. 29].
  3. Uwzględnienie niezbędnych elementów umowy kredytowej określonych w prawie bankowym oraz dodatkowo w ustawie o kredycie konsumenckim [art. 35].
  4. Zapewnienie prawa do spłaty kredytu w walucie kredytu denominowanego lub indeksowanego bez dodatkowych kosztów oraz prawa do nabywania waluty od dowolnego podmiotu [art. 35a].

W przypadku kredytu hipotecznego, naruszenie przez kredytodawcę art. 35 dotyczącego elementów umowy o kredyt zabezpieczony hipoteką wiązało się z sankcją kredytu darmowego (na podstawie art. 46).

Te regulacje stanowiły okres przejściowy do czasu wprowadzenia ustawy o kredycie hipotecznym.

Pełna treść ustawy